شیشه جزء اصلی هر پنجره و ساختمان بشمار می رود و با گسترش ساخت و ساز و لزوم آن برای پنجره های دوجداره استفاده از شیشه های دوجداره با طیف های گوناگون مورد توجه برخی از کارفرمایان قرار گرفته است و در این راستا مقررات و ضوابط استانداردی برای این شیشه ها تعریف شده است که سازندگان محترم بایستی هنگام سفارش و خرید پنجره دوجداره به این مقررات توجه لازم را داشته باشند.
ظوابط و مقررات استاندارد در مورد پنجره و شیشه در مبحث 19 مقررات ملی ساختمان به طور صریح مکتوب شده و در آن اشاره گردیده که از چه نوع پنجره و شیشه ای با کدام متریال و در کدام قسمت های ساختمان استفاده شود.
برای مثال پنجره و شیشه ای که در نمای ساختمان با ابعاد و اندازه بزرگ نصب می گردد با پنجره ای که در قسمت های داخلی با ابعاد کوچکتر مورد استفاده قرار می گیرند از نظر متریال و ضخامت شیشه ها متفاوت خواهند بود و برای تامین ایمنی و امنیت ساکنین ساختمان و عابرینی که از محوطه و پیاده رو ساختمان عبور می کنند باید تدابیری اندیشیده شود تا در زمان بروز حادثه خسارت های احتمالی به حداقل برسد و خطر ناشی از شکست و سقوط شیشه باعث مرگ افراد و ساکنین نشود.
پایگاه خبری تحلیلی آلوکیما در این مقاله به سراغ یکی از مباحث حساس و مورد بحث امروز در صنعت ساختمان پرداخته و در آن اشاره خواهیم کرد که کدام نوع شیشه برای ساختمان مناسب است و الزم استفاده از شیشه لمینت در پنجره های دوجداره چیست.
نقش پنجرههای آلومینیومی در معماری معاصر ایران
پروفیلهای آلومینیومی (چه نوع ساده و چه ترمال بریک) طی دو دهه اخیر، جایگاه ویژهای در بازار پنجره و درب ایران به دست آوردهاند. این محبوبیت به دلایل متعدد فنی، اقتصادی و زیباییشناختی است:
- استحکام و طول عمر بالا: آلومینیوم در برابر زنگزدگی، رطوبت، اشعه خورشید و تغییرات شدید دما (مانند زمستانهای سرد شمالغرب یا تابستانهای گرم جنوب) بسیار مقاوم است. پروفیلهای باکیفیت میتوانند بیش از ۴۰ سال بدون نیاز به تعمیر اساسی دوام بیاورند.
- امکان طراحی بازشوهای بسیار بزرگ: یکی از برجستهترین ویژگیهای آلومینیوم، سختی و استحکام مکانیکی بالای آن است. این ویژگی اجازه میدهد معماران پنجرههایی با عرض بیش از ۴ متر یا ارتفاع ۳ متر بدون نیاز به ستون یا تقسیمبندی اضافی اجرا کنند. این امکان در نمای ساختمانهای لوکس، ویلاهای مدرن، برجهای اداری و مراکز خرید بسیار مورد استقبال قرار گرفته است.
- عملکرد حرارتی و صوتی بهبودیافته: پروفیلهای ترمال بریک با نوار پلیآمید وسط، انتقال حرارتی را قطع میکنند و در ترکیب با شیشه دوجداره، ضریب انتقال حرارت (U-value) را به زیر ۱.۷ وات بر مترمربع کلوین میرسانند. این عدد کاملاً با الزامات مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان (صرفهجویی در انرژی) سازگار است و مصرف انرژی ساختمان را به طور چشمگیری کاهش میدهد.
- تنوع ظاهری و انطباق با سلیقه ایرانی: امکان تولید پنجره در رنگهای پودری و سایر رنگهای متنوع، آنادایزینگ، طرح چوب و حتی ترکیب با رنگهای متالیک، این پروفیلها را به گزینهای ایدهآل برای معماری سنتی و مدرن ایران تبدیل کرده است.
با وجود همه این مزایا، بزرگترین نقطه ضعف پنجرههای آلومینیومی زمانی آشکار میشود که شیشه نامناسب انتخاب شود. شیشه فلوت معمولی یا دوجداره ساده، در صورت شکسته شدن، تکههای تیز و خطرناکی تولید میکند که میتواند منجر به آسیب جدی شود، بهخصوص در طبقات بالا، بالکنها یا نزدیکی پیادهروها. به همین دلیل، مقررات ملی و ضوابط آتشنشانی، استفاده از شیشه لمینت را در ترکیب با پروفیل آلومینیوم، بهویژه در بازشوهای حساس، اجباری کردهاند. انتخاب پروفیل آلومینیوم بدون شیشه لمینت در بخشهای پرریسک، اغلب باعث رد شدن پروژه توسط نظام مهندسی یا عدم صدور پایانکار میشود.
پنجرههای بزرگ شیشهای و ضرورت شیشه دوجداره با ضخامت استاندارد و لایه ایمنی لمینت
طراحی پنجرههای بزرگ (Large Glazing Areas) یکی از روندهای غالب معماری ایران در سالهای اخیر است. این بازشوها که گاهی به صورت نمای شیشه ای کرتین وال یا پنجرههای کشویی عریض اجرا میشوند، در ساختمانهای مسکونی لوکس، هتلها، دفاتر اداری و مراکز تجاری دیده میشوند و مساحت هر بازشو گاهی به بیش از ۸-۱۰ متر مربع میرسد.
اما اجرای چنین پنجرههایی بدون رعایت ضوابط فنی، میتواند بسیار پرخطر باشد. دلایل اصلی نیاز به شیشه دوجداره با ضخامت استاندارد و ترکیب با لمینت عبارتند از:
- عایقبندی حرارتی و صوتی: شیشه دوجداره با فاصله هوایی ۱۲ تا ۲۰ میلیمتر و پر شدن با گاز آرگون، انتقال حرارت را تا ۶۰ درصد کاهش میدهد. طبق مبحث ۱۹، در مناطق آبوهوایی مختلف ایران، ضریب U پنجرهها باید بین ۱.۴ تا ۲.۴ باشد که تنها با دوجداره امکانپذیر است.
- محاسبات ضخامت شیشه بر اساس بار باد و ارتفاع: در پنجرههای بزرگ، ضخامت شیشه باید بر پایه استانداردهای بارگذاری (بار باد، بار برف در مناطق سردسیر، لرزش زلزله) تعیین شود. مثالهای رایج:
- بازشوهای نزدیک کف (کمتر از ۱.۲ متر از سطح کف): حداقل ۸+۱۶+۸ میلیمتر یا ۱۰+۱۶+۱۰ میلیمتر.
- پنجرههای طبقات بالا یا در مناطق بادخیز (مانند شمال تهران یا شهرهای ساحلی): ضخامت لایهها میتواند تا ۱۲ میلیمتر برسد.
- در صورت عدم رعایت این ضخامتها، خطر شکستن شیشه تحت فشار باد یا ضربه افزایش مییابد.
- خطر سقوط تکههای شیشه در ابعاد بزرگ: شیشه دوجداره ساده در ابعاد بیش از ۲ متر مربع، در صورت شکست، تکههای بزرگ و تیز را به پایین پرتاب میکند. این موضوع در ساختمانهای بلند، ریسک بسیار بالایی برای عابران پیاده و خودروها ایجاد میکند.
ضوابط آتشنشانی و شهرداریهای بزرگ ایران (تهران، مشهد، اصفهان و …) صراحتاً اعلام کردهاند که شیشه دوجداره بدون لایه لمینت، در بازشوهای بزرگتر از ۱.۵ تا ۲ متر مربع مجاز نیست. در پروژههای با زیربنای بیش از ۵۰۰۰ متر مربع یا کاربری عمومی، این الزام حتی سختگیرانهتر است. بنابراین، ترکیب پروفیل آلومینیوم با شیشه دوجداره لمینت (یکی یا هر دو لایه لمینت) تنها راهکار استاندارد و ایمن برای اجرای پنجرههای بزرگ محسوب میشود. این انتخاب نه تنها ایمنی را تضمین میکند، بلکه ارزش افزوده ملک را در بازار املاک افزایش میدهد.
شیشه دوجداره
شیشه دوجداره تعریف ساده و واضح دارد: یعنی استفاده از دو یا چند شیشه تک لایه با فاصله مشخص در کنار یکدیگر و چسب کاری دور تا دور آنها جهت متصل شدن بهم. ولی اگر بخواهیم بصورت فنی و تخصصی شیشه دوجداره را تعریف کنیم شامل مراحل و فرآیندهای ذیل می باشد:
شیشه تک لایه
شیشه هایی که در کارخانجات تولید می شوند بصورت یک لایه شفاف و با ابعاد بزرگ می باشند و برای تبدیل آنها به شیشه دوجداره آن را در ابعاد مورد سفارش به قطعات کوچکتر تقسیم می کنند و برای هر اندازه دو عدد از آن برشکاری می کنند ( برای دوجداره کردن نیاز به دو لایه شیشه داریم ).
برش شیشه
برشکاری شیشه و تبدیل آنها به قطعات کوچکتر معمولا بصورت دستی و با ابزاری بنام تیغه الماسه انجام می گیرد و در مقیاس انبوه و حجم سفارش بالا توسط دستگاه برش CNC مخصوص برشکاری شیشه این فرآیند انجام می گیرد. بعد از برشکاری شیشه به تعداد دو یا سه عدد از هر اندازه آماده مرحله دوجداره کردن می شوند.
شیشه لمینت چیست؟ فرآیند تولید و ویژگیهای فنی آن
شیشه لمینت یکی از انواع شیشههای ایمنی پیشرفته است که از اتصال دو یا چند لایه شیشه (معمولاً فلوت یا سکوریت) با لایههای پلیمری میانی (عمدتاً PVB یا EVA) ساخته میشود. این لایه میانی مانند یک چسب قوی عمل میکند و در صورت شکستن شیشه، تکهها را به خود میچسباند و از پراکنده شدن آنها جلوگیری مینماید.
مراحل تولید شیشه لمینت در کارخانههای استاندارد به شرح زیر است:
- آمادهسازی شیشه پایه: انتخاب شیشههای فلوت یا سکوریت با ضخامتهای استاندارد (۴ تا ۱۲ میلیمتر) و برش دقیق آنها با دستگاههای CNC. لبهها پولیش و سنگزنی میشوند تا هیچ لبه تیزی باقی نماند.
- شستشوی عمیق: شیشهها در خطوط اتوماتیک با آب دیونیزه و مواد شوینده مخصوص شسته میشوند تا هیچ گردوغبار، چربی یا اثری باقی نماند. این مرحله برای جلوگیری از ایجاد حباب در محصول نهایی حیاتی است.
- لایهگذاری پلیمری: لایه PVB (ضخامت ۰.۳۸، ۰.۷۶، ۱.۱۴ یا ۱.۵۲ میلیمتر) یا EVA بین لایههای شیشه قرار میگیرد. در کاربردهای خاص (مانند ضدگلوله یا ضد انفجار)، تا ۴-۶ لایه PVB استفاده میشود.
- فرآیند اتوکلاو: مجموعه شیشه و لایه پلیمری در کوره اتوکلاو قرار میگیرد. دما به ۱۳۰-۱۵۰ درجه سانتیگراد و فشار به ۱۲-۱۵ بار میرسد. این شرایط باعث میشود لایه PVB نرم شده و به طور کامل به شیشه بچسبد (زمان فرآیند حدود ۴-۸ ساعت).
- کنترل کیفیت نهایی: پس از خنکسازی آرام، شیشه از نظر شفافیت، عدم وجود حباب، استحکام چسبندگی و مقاومت ضربه آزمایش میشود. محصولات باید با استانداردهای ملی ایران (ISIRI ۸۰۵۳) و استانداردهای بینالمللی (EN ISO ۱۲۵۴۳ و EN ۱۴۴۴۹) مطابقت داشته باشند.
ویژگیهای کلیدی شیشه لمینت:
- ایمنی حداکثری: حتی پس از شکست کامل، شیشه مانند یک ورق یکپارچه باقی میماند.
- عایق صوتی برتر: کاهش صدا تا ۳۸-۴۲ دسیبل (مناسب برای ساختمانهای نزدیک بزرگراه یا فرودگاه).
- فیلتراسیون UV: حذف بیش از ۹۹ درصد اشعه ماوراء بنفش و محافظت از اثاثیه و پوست.
- مقاومت در برابر ضربه و نفوذ: مناسب برای مناطق زلزلهخیز و ساختمانهای پرریسک.
وقتی شیشه لمینت با شیشه دوجداره ترکیب میشود (مثلاً ۶+PVB+۶ / ۱۶آرگون / ۶)، بهترین تعادل بین عایق حرارتی، صوتی و ایمنی ایجاد میگردد.
الزام قانونی استفاده از شیشه لمینت – استانداردهای ملی، ضوابط آتشنشانی و حفاظت از جان ساکنان
مقررات ملی ساختمان ایران (ویرایشهای جدید مباحث ۳، ۴، ۱۹ و ۲۲) و دستورالعملهای سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی، استفاده از شیشه لمینت را در شرایط زیر الزامی کردهاند:
- مبحث ۳ (حفاظت در برابر حریق): در ساختمانهای بلندمرتبه (بیش از ۲۳ متر یا ۷ طبقه)، نماهای شیشهای باید از شیشههای ایمن و غیرریزنده استفاده کنند تا در زمان آتشسوزی، تکههای شیشه داغ به پایین سقوط نکند.
- مبحث ۴ (الزامات عمومی): در جانپناهها، نردههای بالکن، پنجرههای نزدیک به کف (کمتر از ۱.۱ متر ارتفاع) و بازشوهای نزدیک مسیرهای خروج اضطراری، شیشه باید لمینت یا سکوریت لمینت باشد.
- ضوابط آتشنشانی: شیشه دوجداره ساده در ابعاد بیش از ۱.۵ الی۲ متر مربع ممنوع است. در فضاهای باز، لابیهای بزرگ و نمای ساختمانهای عمومی، شیشه لمینت یا ترکیبی از لمینت و سکوریت الزامی است تا از گسترش حریق و آسیب به افراد جلوگیری شود.
- مبحث ۱۹ (بهرهوری انرژی): ترکیب شیشه لمینت با دوجداره، ضریب عایقبندی را بهبود میبخشد و مصرف انرژی را کاهش میدهد.
تأکید ویژه آتشنشانی بر شیشه لمینت به دلیل جلوگیری از پرتابههای خطرناک در حوادث است. در زلزله، انفجار یا ضربه، شیشه لمینت جان ساکنان، کودکان، سالمندان و عابران را حفظ میکند.
مزایای امنیتی برای ساکنان:
- جلوگیری از سقوط شیشه از ارتفاع.
- کاهش ریسک سرقت (ضد ضربه و نفوذ).
- حفاظت در برابر حوادث خانگی.
- افزایش ارزش فروش و اجاره ملک.
در پایان، الزام استفاده از شیشه لمینت در پنجره دوجداره یک الزام قانونی، فنی و اخلاقی است که ایمنی ساختمان را تضمین میکند. انتخاب این راهکار، نه تنها یک هزینه، بلکه سرمایهگذاری هوشمندانه برای آینده ساکنان و جامعه است.
